SJAAK BRAL



Biografie

"Ik ben wel eens vergeleken met Wim T. Schippers, omdat ik op zoveel verschillende manieren creatief bezig ben. En ik moet zeggen, ik vind dat een héél groot compliment. Voor Wim T. Schippers."

Cabaretier/columnist/schrijver Sjaak Bral is een geboren en getogen Hagenees. Humoristisch, scherpzinnig, eigenwijs, trefzeker: een improvisatietalent dat zich in veel disciplines uitbundig manifesteert. Of, zoals hij zelf zegt: ‘Niets menselijks is mij vreemd'.

Cabaretier

Sjaak Bral begint zijn carrière in 1992, na een turbulent optreden in het Veronica-programma RUR en een spraakmakend interview in het radioprogramma ‘De Avondspits'. Al snel blijken zijn talent en humor perfect in het theater te passen, waar Sjaak binnen twee jaar een succesvol stand-up comedian wordt. Het podium is de plek waar hij zich voor het eerst in zijn leven op zijn plaats voelt. ‘Ik sta liever in het theater dan dat ik thuis ben'. Het smaakt naar meer en een solovoorstelling als cabaretier blijkt een logische stap. Sjaak beweegt zich daarbij op geheel eigen wijze door het theaterlandschap, niet gehinderd door enige voorkennis of de tirannie van aangeleerde wetmatigheden (hij doorliep geen opleiding en deed nooit mee aan wedstrijdcabaret). Na zeven reguliere theaterprogramma's en elf oudejaarsconferénces is inmiddels overduidelijk dat het publiek hem omarmt. Recensenten zijn vaak in complete verwarring - maar loven zijn eigenzinnige talent.

Columnist

Sjaak is inmiddels ook regelmatig in de media te vinden. Op televisie presenteert hij een aantal programma's en bij de radio zijn zijn commentaren zeer gewild. Elf jaar maakte hij een wekelijkse gesproken column voor Radio West, maar zijn columns zijn vaak ook landelijk te horen (Spijkers met Koppen, Oog op morgen, 3FM). Zijn huidige column in het AD (op donderdag landelijk, op zaterdag ook in de Haagse editie) is een bron van verhitte discussies. Niets en niemand blijft gespaard, indachtig de woorden van W.F.Hermans: ‘Een goede columnist laat geen vijand in leven'. Sjaak was dagelijks te horen op Noordzee 100.7 FM, waar hij een eigen lunchprogramma verzorgde. Op televisie was hij te zien in ‘Waskracht' - VPRO (1997), ‘Zwart/Wit' - Veronica (1998), ‘Het wakend oog' - RTL4 (1999), ‘Oranjestraat' - RTL5 (2000), ‘Middagmagazine - TROS (2003) en ‘Ook dat nog' - KRO (2001-2003). Voor Noordzee Fm presenteerde hij twee jaar lang het lunchprogramma 'Broodje Bral'. Zijn houding tegenover de media is overigens nogal ambivalent: ‘Je moet eerst in de modder woelen voordat je de zwijnen kunt vertrappen'. Sinds 2006 is Sjaak vaste columnist op de donderdag bij het dagblad AD. Op zaterdag schrijft hij voor de Haagse editie ook een column in deze krant. Bij Radio Veronica presenteert hij momenteel - in de ochtendshow op woensdag - zijn rubriek 'Eigentijdse Ergernissen'.

Schrijver

Van jongsafaan heeft Sjaak zijn gedachten op papier gezet. Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij publiceert. Als voorvechter van de Haagse taal organiseert hij in 1998 en 2000 het Haags Dictee dat inslaat als een bom. Bij het dictee blijkt dat het droevig is gesteld met de eigen talenkennis van de Hagenees. Praten lukt nog wel, maar lezen en schrijven lijkt ondoenlijk, ondanks de nu al legendarische stripfiguur ‘Haagse Harry'van zijn vriend Marnix Rueb, die meniggeen het Haags leert lezen. Ze besluiten om samen met Robert Jan Rueb, de broer Marnix, het Groen Geile Boekie te schrijven. Dit boek blijkt een voltreffer: er worden meer dan 90.000 exemplaren verkocht. Het boek blijft wekenlang in de bestsellerlijsten staan en Nederland is verslingerd aan het Haags. Een jeugddroom van Sjaak gaat in het jaar 2000 in vervulling als vervolgens de Haagse Scheurkalender verschijnt. Eind 2000 verschijnt de autobiografische bundel ‘Haags Bloed' bij uitgeverij Thomas Rap, een prachtige verzameling vertellingen over Den Haag. In 2001 maakt hij ‘Haags, de Kugsus', een talencursus Haags (inclusief een CD met taallessen). In 2008 verscheen 'ut Nieuwe Groen-geile Boekie', een voledig herziene jubileumuitgave van deze succesvolle Haagse taalgids. Voor meer informatie: www.iklulhaags.nl .

Zijn verzamelde columns uit de Haagsche Courant van 2004 zijn verschenen onder de titel ‘In de aanval'. In 2005 verschenen ‘Licht in mijn hoofd, een verzameling reisverhalen, en ‘Bral is bloedlink', zijn verzameld werk uit 2005. Zijn irritaties over het moderne leven bundelt hij in 2007 in het boek ‘Eigentijdse Ergernissen'. Met de band SFD maakt hij de cd 'Takkekerst', een muzikale aanklacht tegen de 'gezellige' kerstmaand. Het lied 'De boom staat in de kamer' van die cd wordt een regelrechte cult-hit.



‘Sjaak Bral heeft een weergaloze humor, die een zin later al kan omslaan in een serieuze opmerking die je even uit het lood slaat. Hij kan autoriteiten of wie daarvoor door wil gaan vlijmscherp op de hak nemen en schroomt - zoals het bij het vrije woord hoort - de stevige belediging niet. Maar het heeft altijd inhoud. Als criticaster van de huidige tijdgeest heeft hij een authentiek stem. Sjaak is een emotionele man met compassie; onder al die lagen humor zit een mening die er toe doet.' - Peter ter Horst, hoofdredacteur Intermediair



Theaterprogramma's:

‘Klappen uit de Haagsche School' (1997)

‘Dat had je vroeger niet' (1999)

‘Hurken in de berm' (2001/2002) - verkrijgbaar op DVD en 2CD

‘Op Ware Grootte' (2003) - verkrijgbaar op DVD en 2CD

‘Bloedlink!' (2004/2006) - verkrijgbaar op DVD en 2CD

‘Wij, Nederlanders' (2006/2008) - verkrijgbaar op DVD

‘Koffiehuis de Ooievaar' (2007-2009, met Fred Delfgaauw)

‘Vaarwel....' - jaarlijkse oudejaarsconference (sinds 1997 - tot heden)



Boeken:

‘Ut Groen-geile boekie' - de officiele spelling van het Haags (1998, uitgeverij KapNâh)

‘Haags Bloed' - autobiografische verhalenbundel (2000, uitgeverij Thomas Rap)

‘Haags, de Kugsus' (2001, uitgeverij KapNâh)

‘In de Aanval' - verzameld werk 2004

‘Licht in mijn hoofd en andere reisverhalen' - verhalenbundel (2005, uitgeverij Thomas Rap)

‘Bral is bloedlink' - verzameld werk 2005

‘Haagse Bluf' - luisterboek (2006, uitgeverij Karakter)

‘Eigentijdse Ergernissen' - een encyclopedie van irritaties (2007, uitgeverij Thomas Rap)

'Ut Nieuwe Groen-geile Boekie' (2008, volledig jubileumuitgave)



CD's:

Aan de andere kant (2004, alleen verkrijgbaar bij de DVD Op Ware Grootte)

Alle 13 Haags (2003, Pink Records)



Takkekerst - frisse liedjes over de warme decembermaand (2005)



Puah Haags Gelul - (2008. live opgenomen theatershow in Den Haag, met Karel Kanits, Boozy en Jeffrey Huf)



SJAAK BRAL: VOORVECHTER VAN HET HAAGS CULTUURGOED

(uit: Het lied van Den Haag, door Jimmy Tigges)

Sjaak Bral is actief als cabaretier, schrijver, columnist, radiopresentator en gevat panellid in verschillende televisieprogramma's. Daarnaast manifesteert hij zich als de grote voorvechter van het plat-Haagse cultuurgoed.

Troubadour

"Ik ben begonnen als gitarist in het bandje Groen en rond. We speelden Nederlandstalige nummers. Daar zat al Haags in. Na een aantal bandjes bleef ik in mijn eentje over. Ik richtte een nieuwe band op, Konsalik Romance, naar een veelgelezen schrijver van pulpromannetjes. Die bestond alleen uit mezelf, met een gitaar en een ritmebox. Heel erg punky, Engelstalig."

Begin jaren negentig begint hij zich Sjaak Bral te noemen en gaat hij de boer op als Haagstalige 'troubadour'. "Dat was in feite rammen op de gitaar, en de meest heftige teksten zingen. Nummers als het homo-erotische Ik rand je aan (op 't Malieveld) en Hé hé kankerbak. Ik stond in zaaltjes en allerlei boerenschuren. Maakte van die undergroundpunk. Daarna ben ik de cabarethoek ingerold. De mensen vonden mijn gelul tussen de liedjes door leuker dan de liedjes zelf. Ik hing mijn gitaar aan de wilgen en ben daarna in het stand-up comedy circuit terecht gekomen."

Krèg ut zuâh

Van eind 1988 tot april 1993 beheert Bral met een paar vrienden een house-discotheek in Leiden. "In 1992 sloot ik een weddenschap met de anderen af, dat ik binnen een maand beroemd zou zijn. Inzet was drieduizend gulden, de omzet van de gokkast. Daar deden we elke maand wat mee. De fifteen minutes of fame for everyone, van Andy Warhol, dat idee. Ik moest binnen die maand de landelijke tv, de landelijke radio en een landelijke krant halen. Dat lukte. Het nummer Krèg ut zuah, dat later op single uit zou komen, had ik toen al geschreven. Ik merkte dat mensen dat een leuk liedje vonden. Ik dacht: daar ga ik een betere opname van maken. Dan doe ik mij voor als Haagse houseknakker. Door Krèg ut zuâh kwam ik in de Avondspits van Frits Spits, kreeg ik een hele pagina in Het Parool en zat ik in RUR van Jan Lenferink. Ik was net als Sjaak Bral begonnen. Iemand van Radio West zag mij bij RUR en zei: die goser moet je een column geven. Zo ben ik bij Radio West terechtgekomen."

Theater

In 1993 verkoopt Bral zijn discotheek en gaat hij anderhalf jaar op wereldreis. "Ik hield wel mijn maandelijkse column op Radio West aan. Ik merkte dat ik dat lullen heel erg leuk vond. Eind 1995 kwam ik terug. Ik wilde mijzelf een kans gunnen om te kijken of ik in het theater thuishoorde. Zo kwam ik in het stand-up comedy circuit terecht. Dat was lekker makkelijk, want dan hoefde je maar tien minuten op te treden. In 1998 heb ik mijn eerste echte theatershow gedaan, met Adriaan Bontebal. Eigenlijk deden we vooral afzonderlijk eigen dingen die we samen combineerden tot één programma. Daarna is het gaan rollen voor mij. Ben ik andere theaterprogramma's gaan maken, met liedjes ook. V

Voor Radio West schrijft de zich veelzijdig manifesterende Bral in het kader van 750 jaar Den Haag in 1998 een compleet hoorspel in acht delen. In hetzelfde jaar organiseert Sjaak Bral in zijn eentje, ook in verband met het jubileum, het Haags dictei. De media-aandacht hiervoor is groot.

Hierbij blijkt dat het met de kennis van de eigen taal bij de gemiddelde Hagenees droevig gesteld is. Uitspraak is geen probleem, maar de spelling is, ondanks de populariteit van de Haagse Harry-strip van Marnix Rueb, ver beneden peil. Daarop besluiten Bral en Rueb, samen met diens broer Robert-Jan, tot het schrijven van Ut groen-geile boekie. Een standaardwerk over het Algemeen Beschaafd Haags en als zodanig een welkome aanvulling op Kèk mè nâh van Ad van Gaalen en Frans van den Mosselaar, uit 1985. Van Ut groen-geile boekie worden meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Ook de Haagse scheuâhkalender van 2000 is een product van Sjaak Bral en de broeders Rueb. Aan het eind van dat jaar verschijnt bij Thomas Rap ook nog zijn autobiografische verhalenbundel Haags bloed. 'Verhalen, portretten en levensechte dialogen,' zoals uitgeverij de Bezige Bij het boek aanprijst. De hilarische belevenissen in de typisch Haagse koffietenten, snackbars, taxi's en cafés lezen als een geheel eigen variant op de Kronkels van ex-Hagenaar Simon Carmiggelt. De pers is lovend: 'Bral schittert als de nieuwe Kees van Kooten.' Hij vindt deze lof sterk overdreven en vraagt zich af wat er mis is met de oude.

Alle 13 Haags

In 2001 verschijnt onder de vleugels van Sjaak Bral met medewerking van alles en iedereen uit de Hofstad die maar een beetje landelijke bekendheid geniet de verzamel-cd Alle 13 Haags.

"Dat project heb ik opgezet omdat ik het leuk vond Haagse liedjes te maken. Bij Radio West stond alleen ouwe meuk in de computer. Ik dacht: dan gaan we nieuwe liedjes maken, plus een nieuwe versie van O, o, Den Haag." Het album wordt geproduceerd door Cat Music, dat tevens voor de begeleidende muziek zorgt. Sjaak Bral vormt de rode draad. De cd opent met zijn lied Kauneginnenach (De Hâhtrus-mix), maar de levensechte livegeluiden van het publiek zijn gefabriceerd in de studio. Woohoo, 't is weer koninginnenach/ Woohoo, ik ga uit mijn plaat. Die Nach komen Bral c.s. wel door, met ‘een pilsje in de Ruiter en een borrel in de Vink'. Het nummer is nog steeds het enige echte lijflied van de Koninginnenach-bezoeker en schalt ieder jaar uit vele kroegen op 29 april. Verder zijn er liederen van Q65-zanger Wim Bieler (zie hoofdstuk 14) , Gruppo Sportivo-boegbeeld Hans Vandenburg, 'Haagse Hugo' Remmelt, Johnny Lion, de Puijuh-zeikargs en Paula Udondek. Bral zelf duikt opnieuw op als Bêgtje van Bure in een ode aan Máxima op de muziek van Jody Bernals Que si que no: Ik zie ut zo/ Die twee zijn niet te houwe/ Ze passen in mekaar/ En ze gaan zeker trouwe. Leijau en Leija van de Lausduìnsekade brengen met Vannach een broeierig liefdesverhaal op hoogdravende operamuziek. Bral hult zich in stilzwijgen over de ware identiteit van Leo en Lea, maar de geruchten dat hier de volbloed Haagse operaster Miranda van Kralingen en haar man Tjitte achter zitten zijn zeer hardnekkig. Uitsmijter is het onverwoestbare Au, au, De Haag door 'een zooitje bekende Hagenezen', onder wie Henk Bres, Kim Holland, Johnny Lion, Bart Chabot en Raymond van Barneveld.

Haags Tale Instituut

Eind 2001 komen Bral en de gebroeders Rueb met een 'kûgsus Haags voor beginners en té ver gevorderden.' De cursus gaat gepaard met de oprichting van het Haags Tale Instituut en de uitgave van Haags de ceidei. Daarop staan tien lessen met titels als Bè Florencia, Innut Snekbogdeel en Innut Kefei. Ook voor zaken als Haags lingau, een kûgsus telefauniese verkaup of een kûgsus Haagse gedichte schrève kan men ermee uit de voeten. Het is de bedoeling dat cursisten aan het eind van de kûgsus een kruiswoordraadsel invullen. Het daardoor gevonden woord moet op het bijgeleverde diploma worden ingevuld, en dan is men geslaagd. Bral laat in de Haagsche Courant quasi-ernstig weten dat zo'n cursus hoognodig is, omdat veel Haagse woorden in het dagelijks taalgebruik aan het verdwijnen zijn. "Een woord als 'begaffelen' (begrijpen) hoor je niet veel meer. Of 'joppene'. Dat is een uitroep, zoiets als 'kicken'. Vroeger was dat gewoon, nu is het weg."

Haags Songfestival

Met de verwezenlijking van de cursus zijn Brals dromen naar eigen zeggen vervuld. "Er bleef één ding over: het Haags Songfestival. Het leek me zo leuk om op televisie te kunnen zeggen: 'Moeâhwèk, may I have your votes please?' Het songfestival was één grote explosie van creativiteit met bijna honderd inzendingen, allemaal eigen ideeën. Maar je moet niet denken dat er daarna een nieuwe Haagse liedjescultuur ontstaat. Het spat uit elkaar na afloop."

De organisatie van het evenement met vier voorronden, twee halve finales en een finale gaat Bral niet in de koude kleren zitten. "Ik was enigszins geknakt, omdat de organisatie heel intens was. Een songfestival hoort op televisie, dus TV West zou het uitzenden. Maar dankzij directeur Jeroen Soer en zijn nieuwe format lag de zender op zijn gat. Een rámp. Drie weken voor de finale kreeg ik te horen dat de uitzending niet doorging omdat de benodigde 25.000 euro er niet was. Binnen drie weken moest ik dat geld ergens vandaan halen. Via Fonds 1818, de Fortis- en de Rabobank en de gemeente heb ik geld losgekregen."

Met alle voornoemde projecten heeft Bral (met Rueb) het plat-Haagse cultuurgoed en de belangstelling daarvoor een flinke impuls gegeven. 's Avonds staat hij op het podium met zijn theatervoorstellingen en zijn jaarlijkse oudejaarsconférence is inmiddels een begrip.

Copyright © 2007 SjaakBral - All Rights Reserved | Bluebaboon webdesign | Hosting by Webcircuit